MESLEKİ
EĞİTİM MERKEZLERİNİN DURUMU
Ülkemizde
meslek eğitimine yasal çerçeve, 1977 yılında çıkarılan 2089 Sayılı “Çırak,
Kalfa ve Ustalık Kanunu” ile oluşturulmuştur. 1986 yılında ise 3308 sayılı
Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Ancak beklendiği ve geçmişte ahilikte
uygulandığı gibi başarıyla yürütülememiştir. İmam Hatip Ortaokullarının ve
Kur’an Kurslarının kapatılması için yapılan sekiz yıllık zorunlu kesintisiz
eğitime geçiş diğer yandan çıraklık eğitime de darbe vurmuştur. Onbeş yıl sonra
2001 yılında okulların isimleri Çıraklık Eğitimi Merkezi iken Mesleki Eğitim
Merkezi olarak değiştirilmiştir. Kanunun ismi de “Çıraklık ve Mesleki Eğitim
Kanunu” iken “Mesleki Eğitim Kanunu” olmuştur. Sonuçta değişen hiçbir şey
olmamış, çırak sayısı artmamış, süreçte de değişiklik olmamıştır. Küçük esnaf
ve zanaatkârların işyerleri çıraklarla, tabelası değişen bu merkezler de
çalışarak meslek öğrenmek isteyen kişilerle dolmamıştır. Oniki yıl zorunlu
eğitime geçiş yine Mesleki Eğitim Merkezlerini ve çıraklık sistemini olumsuz
etkilemiştir. Hatta İstanbul Sanayi Odası ve İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü
arasında 2007 yılında “Sanayi İçin Çırak Projesi” protokolü imzalanmış ancak bu
kapsamda kayda değer çırak kaydı ve müracaatı olmamıştır. Mesleki Eğitim Kanunu
kapsamında piyasada esnaf olarak ya da bir işyerinde fiilen mesleği icra
edenlerin belgelendirilmesinde de hedefe ulaşılamamıştır. Başvurudaki gerekli
şartlar, belgeler konusundaki katı mevzuat yanında belgelerin denetlenmemesi ve
istenmemesi sebebiyle bu işlevini de yerine getirememiştir. Hala belgesiz
çalışan onbinlerce meslek insanı olduğu bilinmektedir.
Mesleki Eğitim Merkezi
bir eğitim kurumu olarak 9/12/2016 tarih ve 29913 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
değişiklikle zorunlu ortaöğretim kapsamına alındı. Mesleki Eğitim Merkezleri 01/01/2017
tarihinden itibaren Hayatboyu Öğrenme Genel Müdürlüğünden alınmış Mesleki ve
Teknik Eğitim Genel Müdürlüğüne bağlanarak yine 12 yıl zorunlu eğitime dahil
edilmiştir.Yani ortaokulu bitirenler zorunlu ortaöğretim (lise)
eğitimini mesleki eğitim merkezlerinde tamamlayabileceği açıklanmıştır. Ayrıca
işverenlere çalıştırdığı çırak öğrenciler için her ay devlet katkısı
sağlanmaktadır. Aslında
geçmişte de varolan; açık öğretim ile birlikte kayıt olunarak meslek lisesi
diploması alma hakkı yeni bir uygulama gibi sunulmuştur. Bu haliyle de bir
farkı ve cazibesi olmadığından tercih noktasında beklenen ilgiyi görmeyeceği kanaatindeyim.
Otuz yıl önce bu kurumlar zaten meslek liseleri bünyesinde faaliyete başlamış
olduğu düşünülürse tekrar başa dönüldüğü düşünülebilir.
Meslek
Lisesi öğrencilerinin yakın zamana kadar başka bir liseye gitme seçeneği ve
ihtimali teog sınavıyla yerleştirmeyle oluşan taban puanları sebebiyle
bulunmamaktaydı. Aslında öğrenciler mecburi bir yönlendirmeyle meslek
liselerine zorunlu kayıt olmaktaydılar. Bu sistem ve süreç değişmeliydi. Çünkü
bu haliyle kimseye faydası olmadığı gibi mutlu da etmemekteydi. Hatta TEOG
puanı düşük çocuklar (zorunlu 12 yıllık eğitim olmasına rağmen) hiçbir yere
yerleşemeyip açıköğretime zorunlu kayıt edilmekteydi. Bu durum eski sistemin
başarılı olmadığına ayrı bir örnekti.
Sayın
Cumhurbaşkanımızın talimatıyla meslek liseleri dahil tüm liseler için varolan
sınav ve taban puanla giriş sistemi kaldırılmıştır. Tüm liselerin yaklaşık
yüzde 10’u merkezi sınavla ve isteyenlerin sınava girip okuyabileceği geri
kalanın ise yerel yerleştirmeyle evine en yakın tercihiyle okuyabileceği
sisteme dönüştürülmüştür. Bu aşamada dün bir puanı eksik olduğu için
mahallesindeki hiçbir liseye gidemeyen öğrencilerin şimdi sınavsız Anadolu
Lisesine bile yerleşebilmesi hakkı ve imkanı vardır. Bu durumda meslek
liselerine daha ilk yılda ciddi oranda başvuru, kayıt ve nakil azalmışken
Mesleki Eğitim Merkezlerinin durumunu yeniden gözden geçirmek
gerekmektedir. MEB’ca yayınlanan 2023
Eğitim Vizyonu belgesinde Mesleki Eğitim Merkezleri hakkında herhangi bir
paylaşımda bulunulmamıştır.
Şu
anki haliyle Mesleki Eğitim Merkezlerine, Ortaokul son sınıf öğrencileri
Bakanlığımızca yayımlanacak kayıt kılavuzunda belirtilen tarihlerde, yaşı 18
den büyük olup her hangi bir okulda okumayan (açıköğretim hariç) ve bir iş
yerinde çalışanlar yılın on iki ayında kayıt olabilmektedir. Ortaokul mezunu
olup bir işyerinde çalışmak isteyen ve haftanın bir günü ya da en fazla iki
günü okula diğer dört veya beş günü ise işbaşında meslek öğrenerek kalfalık
eğitim almak isteyenler kayıt olabilirler. Teorik eğitim, hafta içinde her
hangi bir gün Okul müdürlüğü tarafından okul ve öğretmen imkânları,
işletmelerin talepleri vb. hususlar göz önünde bulundurularak belirlenmektedir.
Kalfalık belgesi sahibi olup çalışmakta olan ve ustalık eğitimine katılarak
ustalık belgesi sahibi olmak isteyenler de başvurabilirler. Ustalık belgesi
sahibi olup yanında çırak veya stajyer alıp yetiştirmek isteyenler, iş
pedagojisi kursu sonunda sınavla usta öğretici belgesine sahip
olabilmektedirler.
Merkeze
kayıt olabilmek için bir işyerinde çalışmak zorunludur. İşyeri bulamamış
ortaokul son sınıf öğrencileri, mesleki eğitim merkezine kaydolduğunda eğitim
öğretimin başladığı tarihten itibaren iki ay okula devam edebilirler. Bu süre
içinde öğrenci, öğrenci velisi veya okul aracılığı ile bir işletme bulunup
sözleşme imzalandığında mesleki eğitim süreci başlamış olur. Bir işveren,
yanında çalışanı oğlu bile olsa merkeze kayıt yaptırmak zorunludur. Onsekiz
yaşından küçükler Mesleki Eğitim Merkezine kayıt olmadan çalıştırılamaz. Yani
mesleki eğitim merkezi zorunlu bir eğitimdir. Çıraklık eğitimi uygulama
kapsamında olan 140 meslek dalında bir işyerinde çalışanlar kayıt olmalıdırlar.
Mesleki eğitim merkezine kayıt sırasında öğrencilerden 20/6/2012 tarihli ve 6331
sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 15 inci maddesine göre sağlık
durumunun girmek istedikleri meslek alanına uygun olduğunu gösterir işe giriş
sağlık raporu istenilmesi zorunludur. İşyerinde pratik eğitim gören mesleki
eğitim öğrencisi asgari ücretin net tutarının en az yüzde 30’ u kadar ücret
alır istenildiğinde bunun üzerinde de ücret ödenebilir. Üst sınır yoktur.
İlgili meslek dalında bir
işletme ile sözleşme imzalanıp okula teslim edildiği gün SGK girişi yapılır.
Örneğin sözleşme ve ekleri 14 Eylül günü okula teslim edildiğinde aynı gün SGK
işe giriş bildirge işlemi yapılır, ancak SGK işe başlama tarihi bir gün sonrası
yani 15 Eylül olur. İş kazası ve meslek hastalığı primi ödenmekte olup sadece
kendisi yararlanabilir, anne-baba, eş-çocuk vb. yararlanamaz ve emekliliğe
sayılmaz. Öğrenci
sigorta primleri merkez tarafından ödenmektedir. İşveren isterse ayrıca sigorta
primi ödeyebilir. Yanında çırak çalıştıran işverenler çırak öğrenciye ödenecek
maaş her türlü vergiden muaf olduğu için vergi ödemezler.
Bir
işletme ile sözleşme imzalanıp mesleki eğitim merkezi müdürlüğünün
onaylamasıyla sözleşme yürürlüğe girer. Sözleşmede yazan hükümlere aykırı
olarak işyeri değiştirilemez. Ancak karşılıklı anlaşarak ve sözleşmede
belirtilen hükümlere uygun olarak aynı meslek dalında başka bir işyeri ile
süresi içinde sözleşme yapılıp mesleki eğitim merkezi müdürlüğünün onayı ile
işyeri değişikliği yapılabilir. Mesleki
eğitim merkezine her yaştan vatandaşımız kayıt olabilir. Yaş sınırı yoktur. En
az ortaokul mezunu olmak kaydıyla ve bir işletme ile sözleşme imzalanıp gerekli
diğer evraklarla beraber mesleki eğitim merkezi müdürlüğüne teslim edilmesiyle
ile süreç başlamış olur.
Özetle
şunu söyleyebiliriz ki; Mesleki Eğitim Merkezleri lise diploması vermemektedir.
Herhangi bir meslekte bir işyerinde çalışmakta olup merkezle iş sözleşmesi
imzalayanlar buna ilaveten kendileri aynı anda açık liseye kayıt olmaları
halinde her iki eğitimi birlikte sürdürebilirler. Mesleki Eğitim Merkezini
bitirip ustalık belgesi almaya hak kazananlardan lise mezunu olmayanlar fark
derslerini açık öğretim yoluyla vererek veya bazı okullarda açılana telafi
eğitimine katılarak lise diploması almaya hak kazanırlar ve üniversite
sınavlarına girebilirler. Mesleki Açık Öğretim Lisesine kayıt yaptıran
öğrenciler, mesleki eğitim merkezinde karşılığı olan derslerden yüz yüze eğitim
programına devam ettirilmez, muaf tutulurlar ve kredisini almış olurlar. Önceki
yıl 324 merkezde toplam 95.667 öğrenci varken geçen öğretim yılında ülke
genelinde 322 Mesleki Eğitim Merkezinde toplam 136.274 öğrenci kayıt olmuştur.
Görünürde ciddi bir öğrenci artışı olması olumlu gelişme olmakla beraber
yükselişin sebepleri iyi araştırılmalıdır. Mesleki Eğitim Merkezlerinin örgün
zorunlu eğitime dahil edilmesinin getirdiği yeni durumun ve eskiye göre varsa
cazibelerinin daha iyi anlatılması gerekiyor.
Merkezde
uygulanan programı açıklamak için örneğin; motorlu araçlar teknolojisi alanı
ortak dersleri; mesleki gelişim, teknik resim, temel imalat ve araç bakımı,
temel elektrik elektronik dersleridir. Otomotiv elektrikçiliği dalında dal
dersleri ise meslek resim, araç elektriği ve araç konfor ve güvenliği
dersleridir. Her dersin birden çok modülü eski adıyla üniteleri bulunmaktadır.
Genel bilgi dersleri olarak ise Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Türk Dili ve
Edebiyatı ve Matematik derslerinde, ortaöğretim kurumlarının öğretim programı
uygulanır. 9. Sınıfta seçmeli ders olarak Kur’an-ı Kerim, Peygamberimizin
Hayatı, Temel Dini Bilgiler, Beden Eğitimi ve Spor, Görsel Sanatlar, Müzik, Drama
dersleri alınabilmektedir.
Fen
Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Anadolu Lisesi, Güzel Sanatlar Lisesi yanında
Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi (meslek liseleri) ikincil eğitim olarak algısı
ve profili düşük okullar olarak görülmekteyken ve daha istenilen noktaya
çıkartılamamışken meslek liselerinde başarılı olamayan öğrencilerin Mesleki
Eğitim Merkezlerine yönlendirilerek üçüncül eğitim ve son nokta olarak
görülmesi ihtimalini de gözardı etmemek gerekiyor. Fen, Sosyal ve Anadolu
Liselerinde okutulan genel kültür dersleri kitabı programını meslek lisesi
öğrencilerinin başarmakta zorlandığı bilindiği halde aynı ısrarın Mesleki
Eğitim Merkezi öğrencilerine yapılması tekrar gözden geçirilmelidir. Merkezler,
öğrencilerin ikna ve yönlendirmeye gerek olmadan ve ötekileştirilmiş hissi
uyandırılmadan, zaten fiziki kapasiteleri boş kalmaya başlamış meslek liseleri
bünyesinde bir programa dönüştürülerek aynı çatı altında hizmet vererek zorunlu
geçişlerin kabullendirilmesi daha mantıklı görülebilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder